Blog Inspectie 2.0 so februari 2018

De blog van Chris Van Woensel, onderwijsinspecteur secundair onderwijs sedert 1 september 2010!

26 februari 2018

Een held is iemand die de mate van verantwoordelijkheid begrijpt die vrijheid met zich meebrengt. Bob Dylan in Interview bij Biograph (1985)

Vorige donderdag 22 februari 2018 stond het ontwerpdecreet onderwijsinspectie 2.0 op de agenda in de commissie onderwijs. Het decreet is goedgekeurd en zal op 14 maart 2018 plenair besproken worden in het Vlaamse Parlement. Wie het volledige debat binnen de commissie onderwijs wenst te volgen - en niet op Facebook zit - kan via onderstaande link kijken en luisteren. De minister geeft een heldere inleiding (een aanrader) over de essentie van het decreet en het nieuwe doorlichtingsconcept (vanaf ongeveer 0u19) en beantwoordt vragen van de commissieleden (tot 2u22). Ik haal er een paar zaken uit die mij persoonlijk zijn opgevallen.

logo-inspectieDe positieve sfeer is opvallend: de commissieleden prijzen de basisprincipes van het nieuwe doorlichtingsconcept en wensen de onderwijsinspectie veel succes toe. Doet dat even deugd! Zij spreken bovendien de bezorgdheid uit of dit allemaal wel haalbaar is met de huidige omkadering. Had ik niet verwacht … Blijkt dat dit na twee jaar - te tellen vanaf september 2018 - het onderwerp van een evaluatie zal zijn. Indien nodig komen er tijdens de volgende legislatuur onderwijsinspecteurs bij.

De onderwijsinspectie, zo beseffen de commissieleden, heeft als enige in Vlaanderen een beeld van wat er in de realiteit op de scholen gebeurt. Alle scholen. Want de onderwijsinspectie is onafhankelijk en rapporteert aan de minister en de onderwijscommissie. En is dus belangrijk voor het onderwijsbeleid van de regering.

Het nieuwe concept van doorlichten legt duidelijk de verantwoordelijkheid voor kwaliteitsvol onderwijs bij de scholen. Dat vinden de commissieleden prima. De scholen hebben de vrijheid hun interne kwaliteitszorg zelf te ontwikkelen. Eén van de sprekers is van mening dat er toch een mentaliteitswijziging in een aantal scholen nodig is. Directeurs en leraren leggen zichzelf soms planlast op om goed te ‘scoren’ tijdens de doorlichting. Een ander commissielid vermeldt dat sommige scholen na een gunstige doorlichting stilvallen. Tot de volgende doorlichting, tien jaar later. Het voorstel van diezelfde spreker om een lijst te verspreiden van wat de onderwijsinspectie NIET vraagt aan documenten kent begrijpelijkerwijze weinig succes. Men moet de schoolteams niet op ideeën brengen …

Bloemen rozen

Lof is er ook voor het proces dat voorafgegaan is aan het tot stand komen van dit decreet. De spreker noemt het uniek in onderwijs. Ik sluit me daarbij aan en schenk een grote bos rozen aan de organisatie waarbinnen ik werk: de inspectieraad en al mijn collega’s, ook al grommelen sommigen wel eens. Ze doen dat altijd vanuit een bezorgdheid voor de kwaliteit van ons werk en kwaliteitsvol onderwijs voor de leerlingen.

Ook de inzet en het harde werk van de collega’s van de ontwikkelgroep binnen de onderwijsinspectie wil ik in de bloemetjes zetten: de ontwikkeling van het referentiekader coördineren, de ontwikkelingsschalen opstellen en constant bijwerken op basis van ongelooflijk veel feedback, ondersteunende documenten voor de onderwijsinspecteurs maken, proefdoorlichtingen monitoren, doorlichtingsscenario’s ontwikkelen en nog zoveel meer. Gewoon te veel om op te sommen. Het resultaat van al dat werk zit nu in het ontwerpdecreet. We hebben het klaar gespeeld. En ik ben er fier op dat ik hun collega ben.

19 februari 2018

Niet van tevoren met je oordeel klaarstaan maar alert blijven reageren op de omstandigheden. Je hoofd en je hart openhouden.(Haruki Murakami)

De titel geldt voor beide partijen: voor de onderwijsinspectie én de schoolteams. Management denken in onderwijs? Bah! Het onderwijs is een systeem? Foei! Controle op onderwijspraktijk? Totààl overbodig! Dat is mijn karikaturale samenvatting van wat ik onlangs las. En ik voel me aangesproken. Eigenaardige associaties duiken bij me op.

Herinnering van een kersverse leerkracht

Aangetrokken door het stevige ritme en de sfeer van rebellie, zing ik als jonge leerkracht luidkeels mee met Pink Floyd:
We don't need no education

We don't need no thought control

No dark sarcasm in the classroom

Hey! Teachers! Leave them kids alone

All in all it's just another brick in the wall

 

Tot het tot me doordringt: hé, die hebben het wel over mij! En dan ben ik ongelukkig. Ik wil helemaal geen steen in de muur zijn voor mijn leerlingen. Een passage uit een boek over ontwikkelingspsychologie brengt verlichting. De onderzoeker beschrijft daarin hoe een kind in het midden van een volledig donkere kamer op een stoel zit, rechtstaat en zijn weg probeert te vinden met de armen voor zich uitgestrekt. En dan botst hij op een muur die hem tegenhoudt en tegelijk houvast geeft. Oké, in zo een muur wil ik wel een steen zijn, denk ik. Maar dan één met fluweel om kwetsuren te voorkomen.

Herinnering van een kersverse onderwijsinspecteur

boze vogelDe vakgroep zit tegenover me en dat ‘tegenover’ is tekenend. De gezichten staan strak en de ogen op oneindig. Hun weerstand hangt bijna voelbaar in de lucht. We don’t need no … zie je hen denken. En dat hebben ze in de loop van de week ook al wel op bedekte wijze duidelijk gemaakt. We zijn in ronde drie op het einde van de doorlichtingsweek en het is tijd voor de debriefing. Wat een moeilijk gesprek dreigt worden, komt toch nog min of meer goed. De leden van de vakgroep krijgen eerst de ruimte om hun onbehagen te verwoorden. En ik probeer van mijn kant hen duidelijk te maken dat controle van overheidswege echt wel nodig is: het diploma als de vlag die eenzelfde minimum lading dekt voor alle leerlingen in het Vlaamse land van welke school ook, de investering van de samenleving in onderwijs via belastinggeld en de return die daarvoor verwacht wordt en last but not least: het recht op kwalitatief onderwijs voor elke leerling. Of ik hen overtuigd heb? Dat weet ik niet. Maar er was toch minstens een gesprek mogelijk.

De toekomst van een niet meer zo kersverse onderwijsinspecteur

Lente zonHet referentiekader voor onderwijskwaliteit (het OK) dat op participatieve wijze tot stand kwam, beschrijft wat men verstaat onder kwalitatief onderwijs. Het reikt een gemeenschappelijke taal aan om over onderwijs en de kwaliteit ervan te spreken. Het toezichtskader is daarvan afgeleid en kan, indien ze dat wensen, ook door de schoolteams gebruikt worden. In een doorlichtingsweek zijn vanaf de eerste dag gesprekken met alle betrokkenen ingepland en houdt het doorlichtingsteam de hele week de communicatielijnen open. De proefdoorlichtingen hebben uitgewezen dat de scholen deze manier van werken als een meerwaarde ervaren. Zal er nu nooit meer weerstand zijn? Dat zou me verwonderen. Is alles nu perfect? Welnee, perfectie is niet van deze wereld. Al doende zullen we bijleren en bijschaven. Maar deze onderwijsinspecteur ziet de toekomst zonnig tegemoet. De schoolteams ook?

7 februari 2018

De hele kunst van het spreken is begrepen te worden (Confucius, 6de eeuw v. C)

Gouden medailleLang geleden op de laatste dag van mijn laatste schooljaar van het secundair onderwijs kreeg ik een medaille. Een gouden, eh … vergulde medaille, uitgereikt door het toenmalige Ministerie van Nationale Opvoeding en Cultuur. Ik was zeker niet de gemakkelijkste leerlinge in de school. Maar mijn leraren hadden me blijkbaar mijn apenstreken vergeven en mij voorgedragen. Ik was apetrots en ik heb deze medaille nog altijd. Waarom komt deze gebeurtenis uit een toch wel ver verleden terug naar boven? Wel, ik zit na te denken over erkenning en waardering. Een behoefte die elk mens heeft in elk levensdomein, dus ook in het professionele. Hoe zit het daarmee in inspectie 2.0?

 

Onderwijsinspectie in Nederland: vertrouwen geven …

De aanleiding is de blogtekst van 29 januari 2018 van mijn collega Lucrèce, waarin ze onder andere schrijft over een aantal mensen van het schoolteam die zich tekortgedaan voelen. De blogtekst van een onderwijsinspecteur in Nederland komt daar nog bovenop als oorzaak van mijn overpeinzingen. Deze Nederlandse onderwijsinspecteur schrijft over vertrouwen geven aan scholen en leraren, maar verkiest persoonlijk de term ‘professionele aandacht’. Vertrouwen? Klinkt vertrouwd, niet? Je kan haar tekst lezen op de volgende website: https://www.onderwijsinspectie.nl/actueel/weblog/weblogberichten/2018/vertrouwen-een-misleidend-mantra.

Ik ben het niet helemaal eens met de opgebouwde redenering, maar citeer wel graag een uitspraak van een Nederlandse leraar: “Als ik te horen krijg dat het anders moet zonder erkenning voor wat ik in mijn dagelijks geploeter neerzet, word ik bokkig en trek ik me terug achter de muren van mijn professionele autonomie.” Oeps, dit is wel zeer herkenbaar, ook voor mezelf.

Rode bloemen

 

 

 

 

Scoort inspectie 2.0 op vertrouwen en professionele aandacht?

Dat weten we nu nog niet echt. Want veel hangt af van de wijze waarop de ontwikkelde instrumenten gehanteerd worden. Toch heb ik de feedback die de scholen na een proefdoorlichting gegeven hebben, even doorgenomen met bovenstaande vraag in het achterhoofd.

Eén van de vragen die zij beantwoorden, luidt: wat vindt u sterk aan onze nieuwe aanpak? De scholen in kwestie waarderen duidelijk de talrijke structureel ingebouwde gesprekken. Ook het feit dat ze via een zelfgekozen thema de werking van de school kunnen toelichten, bevalt hen erg. De ruimte voor dialoog en overleg wordt meermaals met waardering vermeld. De aanspreekbaarheid van het doorlichtingsteam en de feedback die het schoolteam krijgt, gooien ook hoge ogen.

Een andere vraag peilt naar minder positieve ervaringen. Daar zijn niet alleen opmerkingen over de organisatie van al deze gesprekken en de strakke timing terug te vinden. Sommige gesprekspartners vinden bijvoorbeeld de gehanteerde gespreksmethode nogal confronterend. Of zijn onzeker over wat er nu van hen verwacht werd tijdens de gesprekken. Dat leidt tot de suggestie het doel van de gesprekken duidelijker af te bakenen en te communiceren. En ja, ook de behoefte van de leraren aan de bevestiging van wat goed loopt, komt in de feedback naar voren. Sommige vakgroepen/leraren bleven daar nog wat op hun honger zitten. Iets om rekening mee te houden!

De onderwijsinspectie heeft de afgelopen maanden en weken sterk geïnvesteerd in het verhogen van onze communicatievaardigheden. En dat is nodig ook, wanneer je de feedback erop naleest. Weet je dat ‘leren communiceren’ 3.720.000 Google hits oplevert? De wijze waarop je iets formuleert, kan grote gevolgen hebben, positief of negatief. Daarom, als afsluiter, een filmpje over de kracht van woorden.